ЯҢАЛЫКЛАР
Федераль урман хуҗалыгы агентлыгы җитәкчесе И.В. Валентик җитәкчелегендә узган Рослесхоз киңәшмәсендә доклад белән чыгыш ясап, урманнарны җитештерү һәм урман үрчетү бүлеге башлыгы Т.Р.Галиев Татарстан Республикасы территориясендә яклаучы урман утыртмалары утырту тәҗрибәсе турында сөйләде. Үзенең чыгышында Т.Р. Галиев билгеләп узганча, Татарстан Республикасында тармакның “2014-2020 елларга Татарстан Республикасы урман хуҗалыгын үстерү” программасы гамәлдә, ул Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының 2013 елның 30 июлендәге 531 номерлы карары нигезендә расланган. Шушы программа нигезендә Министрлык тарафыннан ел саен кимендә 2 гектар мәйданда эрозиягә каршы яклаучы утыртмалар булдыру эше үткәрелә. Бүгенге көндә республикада булган яклаучы урманнарның гомуми мәйданы 138 мең гектар тәшкил итә. Соңгы 7 ел эчендә генә дә республика территориясендә мондый утыртмаларның мәйданы 16 мең гектар тирәсе булган.
Урманнарда янгын чыгу куркынычының классы артуга бәйле рәвештә (урыны-урыны белән бик югары – IV класс) урманчылар Татарстан Республикасы урман фонды территориясендә авиапатруль эшләрен үткәрде. Һава судносы тавыш көчәйткеч ЗСВС җайланмасы белән тәэмин ителде. Республиканың кечкенә шәһәрләре һәм поселоклары территорияләрен очып үтү процессында янгынга каршы тематика буенча 1000 данәдән артык листовка таратылды.
Йошкар-Ола шәһәрендә “Мөмкинлекләр заманы” төбәкара икътисад форумы уза. Анда Татарстан Республикасы урман хуҗалыгы министрының беренче урынбасары Әмир Бәдертдинов, министр ярдәмчесе Раил Гомәров, урманны тәртипкә китерү бүлегенең әйдәүче консультанты Раил Гыйльманшин катнаша.
Форум республикада беренче мәртәбә уза һәм бер үк вакытта берничә мәйданда эшли, шуларның иң мөһиме булып Г.Константинов ис. рус академия драмтеатры мәйданы санала.
Форумның эшлекле өлеше “Контроль-күзәтчелек органнары реформасы”, “Эчке туристлыкны үстерү”, “Мари краеның уникальлеге – АПК инвестиция ягыннан кызыклы булуында әһәмиятле фактор”, “Төбәкләрнең инвестиция ягыннан кызыклы булуы”, “IТ-индустрияне үстерү. Инвестицияләрне кадрларга – инвестицияләрне киләчәккә”, “Терәк университеты – инновацияләрне һәм инвестицияләрне җәлеп итү үзәге”, “Инвестицияләрне урман комплексына – Мари Иле Республикасын тотрыклы үстерү” кебек дискуссия мәйданнары эшеннән гыйбарәт.
Әлки урманчылыгы урманчы-җитәкчесе урынбасары Л.Д. Желтухина балалар өчен “Дубки” савыктыру лагерында “Җир – безнең уртак йортыбыз” шигаре астында “Урман дәресе” үткәрде. Чара уен рәвешендә узды, балалар “Тузганаклар” һәм “Кыңгыраулар” комнадаларына бүленде. Балаларны районда таралыш алган урман үсемлекләренең төрләре белән таныштырдылар, ылыслы токымнарның барлык төрләренең әһәмияте һәм аларны куллану даирәсе турында сөйләделәр. Шулай ук районда үсә торган һәм Татарстан Республикасы Кызыл китабына кертелгән сирәк төрләр турында да мәгълүмат җиткерелде. Балалар конкурста актив катнаштылар, күп кенә кызыклы һәм файдалы нәрсәләр хакында белделәр.
Биектау районындагы Республиканың балалар өчен “Костер” савыктыру-белем бирү үзәгендә шундый исем астында квест-сәяхәт оештырылды. Чараны ТР “Урман-янгын үзәге” ДБУ хезмәткәрләре Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы белән берлектә, Республиканың “Без бергә” профиль сменасы кысаларында үткәрде.
Урман-янгын үзәге белгечләре яшь кунакларны урманда үз-үзеңне тотуның төп кагыйдәләре, янгын вакытында беренче медицина ярдәме күрсәтү, янгын сүндерү күнекмәләре, мотопомпа, һаваөрдергеч һәм бүтән төрле махсус янгын сүндерү чаралары белән таныштырдылар.
Балаларны тәрбияләү системасында табигый мираска мәхәббәт уяту өстенлек юнәлешләрнең берсе булып тора, савыктыру ягыннан да, танып белү өлкәсендә дә мәгариф системасының әһәмиятле өлеше булып санала. Әлеге чара – ул табигатькә сакчыл караш пропагандалау, туган төбәгебезнең биологик күптөрлелеген саклау.
Квест-сәяхәт барышында балаларга каршылыклар полосасын үтәргә туры килде, анда 5 этап бар иде: физик күнегүләр, ранецлы янгын сүндергеч, мотопомпа белән эшләү, алар ярдәмендә урмандагы шартлы янгынны сүндерергә кирәк иде.
Бу конкурста “Урман-янгын үзәге” ДБУ директоры Айрат Әхмәров журналистларга биргән әңгәмәсендә болай диде: “Моңа охшаш чараны инде беренче ел гына үткәрмибез. Балалар һәрчакта да бик теләп катнашалар. Сер түгел бит, балаларның күбесе, теге яки бу дәрәҗәдә, янгын сүндерүче булырга хыяллана һәм алар моны үз күзләре белән күреп, үз куллары белән тотып карый алгач – аларга тагын да кызыграк була башлый. Бу исә, үз чиратында, һөнәри юнәлеш алу да, урманчы, асылда, урманда янгын сүндерүче һөнәрен популярлаштыру да”.
“Без бергә” профиль сменасы кураторы, ТР Мәгариф һәм фән министрлыгының Республика мәктәптән тыш эш үзәге директоры урынбасары Екатерина Чекмарева сүзләреннән аңлашылганча, биредә моңа охшаш чаралар гадәткә әйләнгән: “Урманда үз-үзеңне тоту кагыйдәләрен пропагандалау өчен “Урман-янгын үзәге” ДБУ хезмәткәрләрен еш чакырабыз. Профилактиканың бу элементы урман янгыннарына каршы көрәштә зур әһәмияткә ия, дип саныйбыз”.
Белем бирүнең “Урман янгыннарына юк” чаралар циклы лагерьда өч көн дәвам итте. Шушы вакыт аралыгында 200дән артык бала рәсем, табигый материаллардан кул эшләре конкурсларында катнашты, күркәләрдән зур-зур
тукымалар ясадылар (күркәграфия).
“Урман янгыннарына юк” конкурсында Азнакайдан килгән Лия Хәсәнова (15 яшь) Гран при алды – 1 отряд, кыз бала утлы елан рәсемен ясаган: “Урман янгыны турында күзаллаганда мин менә шундый утлы аждаһаны күзалдыма китерәм, ул үз юлындагы барлык нәрсәне яндырып бара. Мин үз рәсемемне янып беткән урман рәвешендә сурәтләдем”, – диде Лия.
Конкурста катнашучыларның калганнары Урман-янгын үзәгеннән грамоталар, дипломнар һәм истәлекле бүләкләр алды.
Урманны саклау буенча янгын сүндерү автомобиленең мөмкинлекләрен демонстрацияләп күрсәтү бәйрәмнең кульминацион өлешенә әверелде. Лафет кәүсәсеннән урманчылар стадионның яшел үләненә су сиптерде, ә балалар гөр килеп су тамчыларын тоттылар һәм салават күперен фотога төшерделәр.
2017 елның 18 августында Кызыл Йолдыз урманчылыгында Татарстан Республикасы урман хуҗалыгы министры Алмас Нәзиров катнашында булып узган семинар-киңәшмә барышында урман орлыкчылык мәйданнары, асылда, ботаклы имәннең урман орлыклары объектлары каралды. Урманчылар әлеге объектларны саклау, шулай ук аларны төзекләндерү буенча проектларны тормышка ашыру буенча максатчан эш үткәрелү зарурлыгы турында билгеләп үттеләр.
Урман поселокларын төзекләндерү өлешендә Алмас Нәзиров билгеләп үткәнчә, Кызыл Йолдыз урман хуҗалыгында урманчылар көче белән кыска вакыт аралыгында фельдшерлык-акушерлык пункты, мәдәният йорты, ашханә төзекләндерелгән һәм төзелгән, белгечләр өчен икефатирлы йорт төзелеше бара.
Семинарда шулай ук Татарстан Республикасы урман фондындагы питомникларда утырту материалын үстерү мәсьәләләре хакында да сөйләштеләр, бүгенге көндә ул урманчылар өчен өстенлекле бурычларның берсе булып тора, ОБН (чокыр-балка утыртмалары) утырту һәм урман-культура эшләрен сыйфатлы итеп башкару темасы да игътибардан читтә калмады.
Татарстан Республикасы территориясендәге урманнарда IV һәм V куркыныч классларына караучы янгын чыгу хәтәре барлыкка килүгә бәйле рәвештә Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының 2017 елның 19 августындагы “Гражданнарның урманнарда йөрүен һәм аларга транспорт чаралары керүне чикләү турында” 2074-р номерлы боерыгына кул куелды.
Урманнарга барулар чикләнгән чорда:
а) ылыслы яшь агач урманнарында, көек урыннарында, урман зәгыйфьләнгән җирләрдә, торфлыкларда, урман киселгән урыннарда (диләнкеләрдә), агач калдыкларыннан һәм әзерләнгән агачлардан чистартылмаган урыннарда, корыган үләнле җирләрдә, шулай ук агачларның ябалдашлары астында учак ягарга ярамый. Башка урыннарда, кимендә 0,5 метр киңлегендәге полоса белән янгынга каршы минераллаштырылган аерым мәйданнарда (ягъни туфракның минерал өслегенә кадәр чистартылган җирләрдә) учак ягу рөхсәт ителә. Агач кисүдән калган пычкыларны яндырып бетергәч яисә башка төрле максатта кабызылган учак сүнгәч, ул урынга туфрак сибәргә яисә пыскып торган ут тулысынча сүнеп беткәнче су салырга кирәк;
б) янып торучы шырпыларны, тәмәке төпчекләрен һәм тәмәке тарту трубкаларыннан алынган кайнар көлне, пыяланы (пыяла шешәләрен, банкаларны һ.б.) ташларга ярамый;
в) ау барышында янучан яисә пыскучан материаллардан тыккычлар файдаланырга ярамый;
г) майланган яисә бензин, керосин яисә башка төрле янучан матдәләр сеңдерелгән материалларны (кәгазь, тукыма, чүбек, мамык һ.б.) болар өчен махсус каралмаган урыннарда калдырырга ярамый;
д) двигатель эшләп торганда эчтән яна торган двигательләрнең янучан ягулык бакларына ягулык салу, хәрәкәт итүне тукландыру системасы төзек булмаган машиналардан файдалану, шулай ук ягулык салына торган машиналар янында тәмәке тарту яисә ачык ут куллану тыела;
е) торфлыкларда ачык утлы эшләр башкару тыела.
Урманнарга янәшә торучы территорияләрне биләүче, алардан файдаланучы һәм (яисә) алар белән эш итүче затлар бу җирләрнең коры үләннәрдән, үлән чабудан калган калдыклардан, корыган, ауган ботаклардан, агач кисүдән калган калдыклардан, чүп-чардан һәм башка төрле янучан материаллардан урманнан кимендә 10 метр киңлегендәге полосада чистартылуын тәэмин итәләр яисә урманны кимендә 0,5 метрлы минераллаштырылган янгынга каршы полоса белән аерып алалар яисә бүтән төрле янгынга каршы киртәләр билгелиләр.
Урманда йөргәндә гражданнарның бурычлары:
а) урманнарда янгын куркынычсызлыгы таләпләрен үтәү;
б) урманнарда янгын очракларын ачыклаганда, бу хакта кичекмәстән 8-800-100-94-00 телефоны аша хәбәр итү;
в) урманда янгын очрагын ачыклаган очракта, янгын сүндерүчеләр килгәнче, аны үз көчең ярдәмендә сүндерергә тырышу.
Семинар-киңәшмә Татарстан Республикасы урман хуҗалыгы министры А.Ә.Нәзиров катнашында уза. Чараның темасы – “Урман поселокларын төзекләндерү, утырту материалы үстерү, урманнарны тәрбияви кисүләрне үткәрү технологиясе, санитар-савыктыру чараларын үткәрү, хезмәтне саклау һәм куркынычсызлык техникасы”.
“Тәтеш урманчылыгы” ДКУ хезмәткәрләре һәм “Озын Алан” ДТКЗ белгечләре балаларның “Чайка” савыктыру лагерында уртак дәрес үткәрде, чара барышында балаларга республикабыздагы урманнарның кабатланмас әһәмияте һәм кыйммәтле булуы, кешелекнең хәзерге тормышында урманның мөһим роле турында сөйләделәр. Балалар Татарстан урманнарында тереклек итүче сирәк һәм еш очраучы тереклек ияләре турында ишеттеләр, агачларның һәм сирәк очраучы махсус саклана торган үсемлекләрнең табигый составы, гадәтләре турында белделәр.
Җанлы әңгәмә барышында, балаларның сорауларында һәм фикерләрендә үсеп килүче яшь буынның Туган як табигатенең язмышы белән кызыксынуы, аның урманнарына, болыннарына, күлләренә һәм елгаларына битараф булмавы ачык ярылып ята иде.
Фараз мәгълүматларына караганда, якын көннәрдә (18-20 августта), шул исәптән ял көннәрендә Липецк, Тамбов, Воронеж, Белгород, Курск, Тверь, Брянск, Смоленск, Калуга, Орлов, Мәскәү, Владимир, Иваново, Ярославль, Кострома, Тула, Рязань, Мурманск, Архангельск, Новгород, Вологодск, Волгоград, Әстерхан, Ростов, Самара, Пенза, Саратов, Оренбург, Ульян, Нижегород, Киров, Төмән, Чиләбе, Курган, Иркутск, Томск, Омск, Амур, Магадан, Сахалин өлкәләре, Коми, Калмыкъ, Дагыстан, Ингушетия, Адыгей, Кырым, Башкортстан, Татарстан, Мари Иле, Чуашия, Удмуртия,
Мордовия, Бурятия, Тыва, Алтай, Саха (Якутия), Карачай-Черкес, Чечня, Кабарда-Балкар Республикалары, Ставрополь, Краснодар, Забайкальск, Алтай, Красноярск, Хабаровск, Приморск крайлары, Ханты-Манси автономияле округы, Ямал-Ненец автономияле округы, Чукотка автономияле округы территорияләрендә һава шартлары буенча урманнарда югары, урыны-урыны белән гадәттән тыш янгын чыгу куркынычы көтелә.
Бу атна башыннан Россия территориясендә урман янгыннарын сүндерү хезмәтләре һәм җәлеп ителгән көчләр ярдәмендә гомуми 5,7 мең гектардан артык мәйданда 90 урман янгыны сүндерелде. Янгыннарны локальләштерү һәм юкка чыгару эшендә көн саен 2 меңнән артык кеше, 300 берәмлектән артык техника, мониторинглау һәм сүндерү эшендә 15 һава судносы эшләде.
Агымдагы тәүлек башына булган вәзгыять буенча Россиядә 78 858 гектар мәйданда 70 урман янгынын сүндерү буенча актив эш алып барылды, шул исәптән:
· 71 433 гектарда урман фонды җирләренә караган урыннарда 20 янгын (Саха Республикасы (Якутия));
· 3 709 гектарда урман фонды җирләренә караган урыннарда 15 янгын (Иркутск өлкәсе);
· 1 347 гектарда урман фонды җирләренә караган урыннарда 12 янгын (Красноярск крае);
· 1 196 гектарда урман фонды җирләренә караган урыннарда 12 янгын (Бурят Республикасы);
· 71 гектарда урман фонды җирләренә караган урыннарда 1 янгын (Амур өлкәсе);
· 55 гектарда урман фонды җирләренә караган урыннарда 1 янгын (Архангельск өлкәсе);
· 7 гектарда урман фонды җирләренә караган урыннарда 1 янгын (Томск өлкәсе);
· 3 гектарда урман фонды җирләренә караган урыннарда 1 янгын (Забайкальск крае);
· 1 гектарда урман фонды җирләренә караган урыннарда 1 янгын (Тыва Республикасы);
· 1 гектарда урман фонды җирләренә караган урыннарда 1 янгын (Ямал-Ненец АО);
· 696 гектар мәйданда махсус сакланучы табигый территорияләргә караучы җирдә 1 янгын (Красноярск крае – “Тунгус” ДТЗ);
· 339 гектар мәйданда махсус сакланучы табигый территорияләргә караучы җирдә 4 янгын (Бурят Республикасы – “Забайкальск” МП, “Баргузинск” ДТБЗ).
Саха (Якутия) Республикасында урман янгыннарына бәйле вәзгыятьне стабильләштерүдә “Авиалесохрана” ФБУ учреждениесеннән – 101 авиаянгын хезмәте, Бурят Республикасында – “Авиалесохрана” ФБУ учреждениесеннән 166 авиаянгын хезмәте, Иркутск өлкәсендә – “Авиалесохрана” ФБУ учреждениесеннән 10 авиаянгын хезмәте, Красноярск краенда –
“Авиалесохрана” ФБУ учреждениесеннән 20 авиаянгын хезмәте ярдәм күрсәтә.
Шулай ук Россиянең торак булмаган ерак территорияләрендә агымдагы тәүлек башында 1 288 147 гектар мәйданда 165 урман янгыны күзәтелде, шул исәптән:
· 897 952 гектар мәйданда 88 янгын (Саха Республикасы (Якутия));
· 204 808 гектар мәйданда 50 янгын (Иркутск өлкәсе);
· 180 865 гектар мәйданда 22 янгын (Красноярск крае);
· 1 946 гектар мәйданда 2 янгын (Бурят Республикасы);
· 1 450 гектар мәйданда 2 янгын (Хабаровск крае);
· 1 126 гектар мәйданда 1 янгын (Забайкальск крае).
Гадәттән тыш хәлләр буенча төбәкләрдәге Комиссияләрнең янгыннарга бәйле мәгълүматлары буенча гамәлдәге законнар нигезендә янгын сүндермәү турында яисә янгын сүндерүне туктатып тору турында карарлар кабул ителде. Янгыннар торак пунктларга һәм икътисад объектларына куркыныч белән янамый. Төбәкләрдә урман хуҗалыгының диспетчерлык хезмәтләре аларның үсеш алуына карата даими рәвештә космик мониториг ясап тора.
Урман хуҗалыгы хезмәте искә төшерә: урманнарда һәм урманнарга янәшә урнашкан территорияләрдә янгын куркынычсызлыгы кагыйдәләре таләпләрен бозган өчен РФ КоАП 8.32 статьясында һәм РФ ҖК 261 ст. җаваплылык каралган. Коры үләнгә үзлектән ут төрткән өчен РФ КоАП 20.4 ст. буенча җаваплылык гамәлдә.
Урманнарда һәм аңа янәшә урнашкан территорияләрдә ут белән сак булыгыз! Урманда янгынны ачыклаган очракта Урман сагының туры линиясенә шалтыратыгыз: 8-800-100-94-00 (шалтырату бушлай).