ЯҢАЛЫКЛАР

Татарстан урманчыларының тырышлыгы белән 2016 елның 9 аенда урман торгызу тулы күләмдә башкарылды, шул исәптән 1596 гектарда – табигый торгызу; 4988 гектарда – урман культураларын өстәп утырту.

2139 гектар җирдә яклаучы урман утыртмалары утыртылды, план күрсәткече – 2169,9 гектар.

55 база урман питомнигында 24,86 гектарда орлык чәчелде, план күрсәткече – 21,7 гектар (115% үтәлеш).

Татарстанның урман тармагы белгечләре тарафыннан 54,7 миллион данә үсенте үстерелде (планның 115%ы), шул исәптән стандарт – 28,4 миллион данә. Нәселдәнлек үзенчәлекләре яхшыртылган орлыклардан 4,4 миллион данә үсенте үсетерелде, шул исәптән стандарт – 2,6 мең данә. Ябык тамыр системалы утырту материаллары 12 миллион данә күләмендә җитештерелде.

Әзерләнгән орлык күләме 3869,7 кг тәшкил итте (нарат, чыршы, карагач, имән һәм башка токымнар). Арча, Минзәлә, Бөгелмә, Түбән Кама урман хуҗалыкларында ылыслы орлыклар актив әзерләнә.

Янгынга каршы кисәтү чаралары үткәрелү сәбәпле, Татарстан Республикасының урман фонды территориясендә соңгы 6 ел дәвамында бер генә урман янгынына да юл куелмады. Агымдагы елда, урманнарда янгыннарны кисәтү һәм чикләү максатларында, түбәндәге чаралар үткәрелде: минераллаштырылган полосаларны кору һәм аларны карап тоту, саклык чараларын күздә тотучы контроль яндырулар, янгын сүндерү билгеләнешендәге юлларны төзекләндерү, шундый юлларны төзү, стендлар урнаштыру, урманнардагы гражданнар өчен ял зоналары булдыру, янгын сүндерү коралларын һәм инвентарьларын сатып алу.

Урманны чирләрдән һәм зыян салучылардан саклау кысаларында үсентеләрнең санитар торышын яхшырту буенча чаралар үткәрелде: тоташ санитар кисүләр, сайланма-санитар кисүләр, урманнарны чүп-чарлардан арындыру.

Төбәк әһәмиятендәге махсус сакланучы табигый территорияләр челтәрен җәелдерү кысаларында Министрлык тарафыннан “Бөгелмә муниципаль районы табигый объектларын төбәк әһәмиятендәге табигать һәйкәлләре итеп игълан итү турында” Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты тарафыннан 2016 елның 4 маенда расланган № 281 карар проекты әзерләнде. Проект кысаларында “Бөгелмә урманчылыгы” ДКУ Петров кишәрлеге урманчылыгының гомуми мәйданы 1248,9 гектар булган җирләре “Рычков урман-даласы” белән “Липовка аймагы” табигый ядкәрләре буларак игълан ителде.

“2014-2020 елларга Татарстан Республикасының әйләнә-тирәлеген саклау, табигый ресурсларын үстерү һәм алардан файдалану” дәүләт программасы нигезендә Татарстан Республикасы Кызыл китабының өченче  китабы әзерләнде.

Федерация Советының Авыл-хуҗалыгы-азык төлек сәясәте һәм табигатьтән файдалану комитетында “2016 елда янгын куркынычы янаган чор нәтиҗәләре: проблемалар һәм аларны хәл итү юллары” темасына “түгәрәк өстәл” булды. Утырышны Федерация Советының Авыл-хуҗалыгы-азык төлек сәясәте һәм табигатьтән файдалану комитеты рәисе урынбасары Владимир Лебедев үткәрде. Чарада Федерация Советы әгъзалары, Дәүләт Думасы депутатлары, Табигый ресурслар һәм экология министрлыгы, Гражданлык оборонасы эшләр, гадәттән тыш хәлләр һәм стихияле бәла-казаларның нәтиҗәләрен бетерү министрлыгы, Авыл хуҗалыгы министрлыгы, Хисап палатасы, Генераль прокуратура, Эчке эшләр министрлыгы, Федераль урман хуҗалыгы агентлыгы, Ветеринар һәм фитосанитар күзәтчелек буенча федераль хезмәт, РФ субъектларының башкарма хакимият органнары, фәнни, иҗтимагый оешмаларның вәкилләре катнашты.

Татарстан Республикасында янгын куркынычы янаган чор нәтиҗәләре турындагы доклад белән Татарстан Республикасы Урман хуҗалыгы министрлыгының дәүләт контроле һәм күзәтчелеге бүлеге башлыгы Нияз Таҗмиев чыгыш ясады. Ул искәртеп узганча, Министрлык алып барган кисәтү чаралары, Федераль урман хуҗалыгы агентлыгы, ТР Президенты Р.Н. Миңнеханов һәм Татарстан Республикасы Хөкүмәте тарафыннан күрсәтелгән гамәли ярдәм аркасында соңгы алты елда Татарстан территориясендә урман янгыннарына юл куелмады. Без ия булган тәҗрибә урман янгыннары белән уңышлы көрәшүнең әһәмиятле дүрт факторын билгели: бу – кисәтү, оператив эш итү, матди-техник база булу һәм оешкан төстә гамәл кылу. Татарстан Республикасы урман мөнәсәбәтләре өлкәсендә урманнарны саклау буенча тапшырылган вәкаләтләр буенча башкарма хакимият органнары исемлегендә беренче урынга лаек булды.

2016 елда Россия Федерациясе буенча урманнардагы янгыннарның саны, 2015 ел белән чагыштырганда, – 10,7%ка, ә аларның суммар мәйданы 15,3%ка кимегән. Әгәр дә соңгы биш елдагы уртача саннарны чагыштырганда, быел урманнардагы янгыннарның саны – ике мәртәбәгә, ә ут “ялап” үткән мәйданнарның күләме өчтән бер өлешкә кимегән.

“Түгәрәк өстәл”дә шулай ук 2016 елдагы янгын куркынычы янаган чорда урман фонды җирләрендә барлыкка килгән янгыннарны чикләү һәм сүндерү буенча күрелгән чаралар, эшләнгән эшләр, 2016 елда федераль бюджеттан РФ субъектларына янгын куркынычсызлыгын гамәлгә ашыру, урман янгыннарын сүндерү, аларның нәтиҗәләрен бетерү; урманнарны янгыннардан саклауның нәтиҗәлелеген арттыру, шулай ук урманнарда янгын куркынычсызлыгын һәм урманнардагы янгыннарны мониторинглауны башкару максатында бүлеп бирелгән субвенцияләр турында да сөйләштеләр.

“Түгәрәк өстәл”дә 2016 елда урманнардагы янгыннарны сүндергәндә төбәкләрдә барлыкка килгән проблемалар турында да сүз булды, урманнарда янгын куркынычы арткан шартларда урманнардагы янгыннарны кисәтү, ачыклау һәм сүндерү һәм бюджеттан финанслау дәрәҗәсен киметү буенча нәтиҗәле эшчәнлекне тәэмин итә торган чараларны тәкъдим иттеләр.

Ләкин төп проблемалар хәл ителмәгән килеш кала. Бу – урманнарда янгыннарның барлыкка килүенә төп сәбәпче булган антропоген фактор, янгынга каршы чараларның учреждениеләр һәм урман кишәрлекләренең арендаторлары тарафыннан тиешенчә үтәлмәве, янгыннарны үз вакытында ачыкламау, урман янгыннарын булдырмау һәм аларны сүндерү эшләре буенча дәүләт тарафыннан финанслауның җитәрлек дәрәҗәдә булмавы. Урманда янгын сүндерүченең статусы турындагы мәсьәлә дә хәл ителмәгән, бу исә урман янгыннарын сүндерү формированиеләрен югары класслы белгечләр белән тупларга комачаулый.

Утырышны тәмамлап, Владимир Лебедев тәкъдимнәр проектының әйтелгәннәрне исәпкә алып, эшләп бетереләчәге турында әйтте. Документ нигезендә урманнардагы янгыннарга каршы көрәш проблемаларын хәл итү буенча “Юл картасы”н эшләү планлаштырыла.

Республика семинары – Татарстан Республикасы Урман хуҗалыгы министрлыгы киңәшмәсендә 2016 елның 9 аенда ведомство буйсынуындагы учреждениеләрнең финанс-хуҗалык эшчәнлеге нәтиҗәләре хакында сөйләшәчәкләр. Чара кысаларында үзагач әзерләү, урманнарны саклау, яклау һәм үстерү буенча эшләр үткәрү, хезмәт сагы һәм куркынычсызлык техникасы процессын оештыру буенча белем бирү семинары узачак. Урман тармагы вәкилләре Сорнар кишәрлеге урманчылыгында булачак, биредә алар урман әзерләү комплекслары (харвестер+форвардер) ярдәмендә тоташ санитар кисүләрне башкару һәм, тарттыру җайланмасы булган МТЗ-82 тракторыннан файдаланып, урманнарны карап тоту кисүләрен үткәрү технологиясе белән танышачаклар. Шулай ук Балтач һәм Тукай кишәрлеге урманчылыкларын һәм Лесхоз гомуми белем бирү мәктәбен карау планлаштырыла, соңгысының базасында актив рәвештә мәктәп урманчылыгы эшләп килә.

2016 елның 16 ноябрендә “Зөя буйлары” ДТКТ белгечләре “Кышкы чорда кошларны ашату һәм кошлар өчен җимлек әзерләүнең дөрес булуы” темасына ачык дәрес үткәрде. Белгечләр укучыларга Татарстан Республикасы территориясендә тереклек итүче, безнең туган якларыбызда кышларга калучы кошлар турында һәм канатлы дусларыбызны кышкы чорда ашатуның ничаклы әһәмиятле булуы хакында сөйләделәр. Дәреснең максаты мәктәп укучыларын бездә кышлаучы кошларны күзәтүгә җәлеп итүдән, танып белү-тикшеренү эшчәнлегенә карата мәнфәгать тудырудан, кошларга карата мәхәббәт һәм кышкы шартларда аларга ярдәм итү теләген тәрбияләүдән гыйбарәт иде.

Үзагачны урман бүлемтегеннән – агачларны кисеп аударган урыннан төяү яки урнаштыру урыннарына күчерү буенча урман әзерләү процессында әһәмиятле операция булып санала. Бу эш бик катлаулы шартларда, юлсыз урыннарда, төрле грунтларда һәм кар өстеннән, күптөрле кыенлыкларны җиңеп башкарыла. Агач тарттыруда кулланыла торган машиналар зур тарттыру көченә ия, аларның үтү мөмкинлеге зур, хәрәкәт итү тизлекләре бик аз.

Тарттыру аркасында агач урман ташый торган юллар буенда туплана, бу исә урманда заманча техника чараларыннан файдалану мөмкинлеген бирә.

Агач тарттыру тракторлары бу эштә иң таралган машиналар булып санала. Алар мобиль, маневрлы, урман бүлемтегенә кереп, кисеп аударылган агачларны җыя һәм аларны урман төяү пунктларына кадәр урнаштыра (тарттырып бара) ала.

Татарстан Республикасы Урман хуҗалыгы министрлыгының биотөрлелек бүлегенә ТР Питрәч районының Аркатово авылында яшәүчеләр шалтыратты. Авыл янәшәсендәге Иинка елгасында бик зәгыйфь хәлдәге ысылдавык аккош күренгән. Шушы хәбәр буенча бүлек хезмәткәре Р.Р. Йосыпова белән “Чулпан” ДТКТ башлыгы Ф.К. Гыймадиев урынга чыктылар. Коткарылган кош дәвалау һәм тәрбияләү өчен “Казан зообакчасы” МБУК тапшырылды, ул анда башка, элегрәк Борисково поселогы сулыгыннан коткарып алынган яшь аккошлар белән яшәячәк.

Ысылдавык аккош республика өчен сирәк төр булып тора, Татарстан Республикасының Кызыл китабына кертелгән һәм махсус сакланырга тиеш.

“Балтач” ДТКТ хезмәткәрләре В.Шубан авылы мәктәбендә һәм Кече Лыза УГБ мәктәбендә экологик дәрес үткәрделәр. Лекция Су саклау зоналары елына багышланды. Дәрес барышында белгечләр укучыларга су саклау зоналары, суның кеше тормышындагы әһәмияте, аңа карата сакчыл караш турында, шулай ук каты көнкүреш калдыклары, аларның классификациясе һәм аларны юкка чыгару ысуллары хакында сөйләделәр. Дәреснең максаты укучыларның һәм укытучыларның игътибарын каты көнкүреш калдыклары проблемаларына җәлеп итүдән гыйбарәт иде. Экологик дәрес узгач тыюлык белгечләре балаларга “Тыюлыклы урыннар” (“Места заповедные”) исемле китап бүләк иттеләр.

Кыш килү белән кошлар һәм хайваннар өчен авыр чор башлана. “Зөя буйлары” ДТКТ хезмәткәрләре алар өчен җимлекләр һәм катырлар әзерләү эшенә кереште.

Катырлар кыргый хайваннарның гомерләре өчен кирәкле булган минерал матдәләр ихтыяҗын канәгатьләрдерә. Табигый катырлар бик аз һәм һәрвакытта да кирәкле урыннарында юк, шуңа күрә ясалма катырларны урнаштыру бик мөһим. Ел саен мөгез алмаштыра торган тояклы барлык хайваннарга билгеле бер күләмдә минераллы тозлар таләп ителә, бу мөгезне торгызу өчен дә, сөяк тукымаларын ныгыту өчен дә кирәк, ә ана хайваннар өчен туклану рационындагы тозларның булуы бала йөрткәндә һәм аны имезгәндә әһәмиятле.

Катырларга кабаннар, куяннар һәм кайбер кошлар да килә. Бүгенге көндә “Зөя буйлары” тыюлыгы белгечләре тарафыннан хайваннар өчен 10 катыр, 2 җимлек һәм кошлар өчен 3 җимлек әзерләп урнаштырылды.

Россия төбәкләре арасында нефть табу буенча Татарстан Республикасы алдынгыларның берсе булып санала. Хәзерге вакытта урман фондында линияле объектларны төзү һәм эксплуатацияләү актуаль булып тора. Урман кишәрлекләрен линияле объектларны төзү һәм эксплуатацияләү өчен тапшыру буенча Татнефть, РИТЭК, Челтәр компаниясе, Газпром кебек зур сәнәгать компанияләре билгеләнгән тәртиптә урман кишәрлекләренә карата аренда шартнамәләрен рәсмиләштерә. Татарстан Республикасында урман кишәрлекләренең арендага бирүчесе булып Татарстан Республикасы Урман хуҗалыгы министрлыгы санала. Бүгенге көндә республиканың урман кишәрлекләрендә линияле объектларны төзү һәм эксплуатацияләү өчен – 800 га артык, файдалану хокукы буенча 250 га артык җир аренда шартнамәләре буенча тапшырылган.     

12 ноябрь  - Песнәкләр көне. Бу көнне илнең төрле торак пунктларында яшәүчеләр “кышкы кунаклар”ны – безнең якларда кышларга калучы кошларны: песнәкләрне, купшы чыпчыкларны, карабүрекләрне, күкшәләрне, чечетларны, урман чыпчыкларын каршы алырга әзерләнә. Кешеләр алар өчен азык, шул исәптән “песнәкләр өчен тәм-томнар”: тозлы булмаган чучка мае, кыздырылмаган кабак орлыгы, көнбагыш әзерли, җимлекләр ясый һәм элеп куя.

Халык календарында 12 ноябрь православларның изге Зиновий Песнәген искә алу көне булып тора. Халык ырымнарына караганда, нәкъ менә шушы вакытта песнәкләр, салкыннарны тоя башлап, урманнардан кешеләрнең торакларына якынрак очып килә торган булганнар һәм кешеләрдән ярдәм көткәннәр. Борынгы әби-бабаларыбыз шунысын да билгеләгән: кошлар олаулары белән йорт янына очып килә икән, димәк, менә-менә, салкын кыш киләчәк. Аннан соң бу көнне күзәтеп баручы әби-бабаларыбыз, билгеле бер үзенчәлекләренә карап, һава торышын да әйтеп бирә торган булганнар: песнәк сызгырса – көн аяз булачак, песнәк чинаса – төнлә салкын киләчәк, җимлеккә күпләп песнәк җыелса – буран булачак һәм кар явачак. Песнәкнең рус телендәге “синица” исеме бу кошларның зәңгәр канатлы булганына карап  барлыкка килмәгән, хәтта күпләр шулай уйларга яратса да. Бу кошларның атамасы кыңгырау чыгына охшатып, яңгыратып җырлаулары аркасында  килеп чыккан.

Девятернә урманчылыгы хезмәткәрләре Девятернә поселогы балалар бакчасында “Кышын кошларны очратыйк” акциясен үткәрде. Кошларның файдасы турында сөйләделәр һәм балалар белән берлектә аларның ата-аналары тарафыннан ясалган җимлекләрне элделәр. Кызыл бор кишәрлеге урманчылыгы хезмәткәрләре шулай ук балалар йортындагы балалар белән акция үткәрделәр.