ЯҢАЛЫКЛАР

“Лаеш урманчылыгы” ДКУ белгечләре, Лаеш техникумында укучылар белән берлектә, Янтык кишәрлеге урманчылыгының 13 кварталында өстәмә яшь агач үсентеләрен утыртты. Утырту эшләре 10 гектар җирдә башкарылды. Активистлар утырту материалларын махсус кул коралы – Колесов кылычы ярдәмендә утыртты.

Бу урман утыртканда кулланыла торган төп корал. БДБ илләрендә урман хуҗалыкларының күпчелеге төрле агач утыртмаларын җитештерү күләмнәрендә кул белән утырту өчен техникадан файдалану мөмкинлеге булмаган территорияләрдә ЛПЛ-5,5 коралыннан файдалана. Әлеге аббревиатура 5,5 килолы урман утырту көрәге буларак тәгаенләнә. Ләкин мондый аталышы бик сирәк очрый, “Колесов кылычы” ешрак күзгә ташлана.

Хәзерге вакытта урман утырта торган көрәктән файдалану урманны кул белән утыртуның иң уңайлы һәм тиз ысулы булып тора. Урман утырту көрәге 1883 елда Александр Андреевич Колесов тарафыннан уйлап табыла. Ул Харьковтагы игенчелек училищесы директоры була. Училище карамагында урман питомнигы була һәм аңа яшь үсентеләрне утырту эшен җайлаштыру өчен Колесов ЛПЛ-5,5 уйлап таба. Аның тарафыннан нарат үсентеләрен утырту өчен гади һәм уңайлы корал эзләп табу омтылышлары берничә тапкыр нәтиҗәсез тәмамлана. Беренче көрәк (Колесов кылычы) нибары 2 килолы була, ә зурлыгы ЛПЛ-5,5 караганда ике мәртәбә кечкенә һәм хезмәт итү чоры да бер ел гына дәвам итә. Колесов кылычының бүгенге вариантын эксплуатацияләү чоры ун ел чамасы тәшкил итә. Шулай итеп, ялгыша-ялгыша, кулланып карау һәм дистәләрчә көрәк ясап карау юлы белән, агроном барыбер нарат үсентеләрен утыртуны җиңеләйтә һәм тизләтә торган көрәкнең рәвешен, авырлыгын һәм күләмнәрен билгели.

Колесов кылычы белән үсентеләрне утырту эше ике кеше катнашында башкарылырга тиеш. Көрәк белән идарә итүчене кылыччы (көрәк атамасыннан килеп чыга), ә агач үсентеләрен чокырга төшерүчене – утыртучы дип атыйлар. Хезмәткәрләр белергә тиешле әйберләрнең беренчесе – утырту эшләре бары тик паралап кына башкарыла. Эшне башлар алдыннан катнашучының һәркайсы технологик карта белән танышып чыгарга тиеш. Хезмәткәрләр боҗрасы арасындагы ераклык кимендә 2,5 метр булырга тиеш. Колесов кылычын тотучы хезмәткәрнең аяклары көрәкнең хәрәкәт итү юлында тормаска тиеш. Әгәр дә урман утырту көрәге юлында таш яки тамыр рәвешендәге каршылык очрый икән, утырту урынын күчерергә кирәк. Процессны игътибарлы итеп өйрәнү хезмәт сагының төп кагыйдәсе булып тора.

“Татарстанның чиста урманнары” акциясе кысаларында “Зөя буйлары” ДТКТ белгечләре, Буа районы 6 санлы УГБМ укучылары белән берлектә, Мокрая Савалеевка авылы тыюлыгы территориясен чистарту эшендә катнашты. Активистлар урманны чүп-чардан, ауган ботаклардан, коры-сарыдан һәм аударылган агачлардан чистартты. Чара барышында 1,5 кубометр чүп-чар җыеп алынды.

“Татарстанның чиста урманнары” акциясенең көзге этабы 2016 елның 15 сентябрендә старт алды һәм 15 ноябрьгә кадәр дәвам итәчәк. Ел саен урман биләмәләрен җыештыру эшендә Татарстан Республикасының башкарма хакимияте органнары, белем бирү йортларында укытучылар, студентлар, коммерциячел оешмалар, яшьләрнең иҗтимагый берләшмәләре, республикада яшәүчеләр актив катнаша.

“Лесхоз УБМ” МББУ ел саен мәктәп урманчылыгы тарафыннан иң яхшы сыерык оясына конкурс игълан ителә. Укучылар арасында иң яхшы оя ясау буенча экология конкурсын үткәрү карары зур кызыксыну уята. Ояның дизайны һәм рәвешләре, “күпфатирлы оя”лар ясау мәсьәләләре килеп туа. Канатлы кошлар өчен йорт төзү эшләрендә балалар гына түгел, ата-аналар да бик теләп катнаша. 2016 елда иң яхшы сыерык оясына конкурсы исәбе буенча кырык җиденче! Актив укучылар 91 оя ясаганнар. Аларның күпчелеге – гади, вазифасы ягыннан уңайлы, гадәттәгечә дип әйтергә була – технология укытучысы Р.Т. Фәйзрахманов җитәкчелегендә ясалды. Алар арасында кабатланмый торганнары, гадәти булмаганнары да бар – кошлар өчен сын мәгънәсендә сарай һәм теремнәр. Конкурска “Арча урманчылыгы” ДКУ белгечләре белән берлектә йомгак ясадылар. Комиссия бердәм тавыш белән түбәндәгечә хәл итте:

I урын – Фәхриев Н. (11сыйн.), Галиәхмәтова З. (8сыйн.), Хәбибрахманов Р. (9-б сыйн.), Мөхәммәтсафин Н. (1сыйн.), Гарипов Р. (5 сыйн.), Зиннатов М. (10 сыйн.), Мөхәммәтсафина Р. (7 сыйн.);

II урын – Сибагатуллина Л. (3 сыйн.), Шәймәрданова А. (7 сыйн.), Фәттахова З. (7 сыйн.), Сибагатуллина Д. (6 сыйн.), Фәттахов С. (5 сыйн.);

III урын – Нигъматуллин Р. (9-б сыйн.), Галәветдинова И. (7 сыйн.), Сәлахов А. (1 сыйн.).

Сыерчык ояларын Сурнар кишәрлеге урманчылыгының урман биләмәләрендә урнаштырдылар.

Урманның тиңдәше булмаган байлык булуы турында һәркем белә, ләкин табигый ресурсларның мәңгелек булмавы турында гына күпләр уйлап та карамый. Көзге салкыннар җиткәч Арча мәктәп урманчылыгы әгъзалары өчен нарат һәм чыршы күркәләрен җыю эше башлана. Балалар урман тәшкил итүче токымнар булган гади нарат белән Европа чыршысының күркәләрен ясалма урман утырту өчен җыя. Күркәләрне алар гадәттә урман посадкаларыннан – ылыслы токымнарның яшь агачларыннан җыеп алалар. Яшь урманчылардан күркәләрне “Арча урман хуҗалыгы” ДБУ кабул итеп алырга әзер. Мәктәп урманчылыгы җитәкчесе Ф.Н.Гайнанова билгеләп үткәнчә, “күркә арифметикасы” күләмнәре белән таң калдыра. Әйтик, мисал өчен, җыеп алынган өч тонна күркәдән 30 кило орлык чыга, алардан киләчәктә бер миллион тирәсе чыршы үстерергә мөмкин булачак.

Россия Табигать министрлыгы тарафыннан Рослесхоз белән берлектә эшләнгән, Россия Федерациясе Урман кодексына үзгәрешләр кертә торган федераль закон проекты дәүләт территориясенең урманлы өлешен саклау һәм арттыру буенча Илкүләм планны тормышка ашыруга юнәлдерелгән. Закон проекты буенча, урманлы өлешләр урман хуҗалыгының нәтиҗәлелеге буенча әһәмиятле күрсәткечкә әйләнергә тиеш. Урманнарны арттыруны урман законнарындагы төп принциплар итеп билгеләргә тәкъдим ителә.

Закон проектында урман хуҗалыкларының һәм арендаланган урман кишәрлекләрендә урман хуҗалыгы эшләрен квалификацияле башкаручының эшчәнлегендәге икътисади нәтиҗәлелек мәсьәләсе хәл ителә.

Документта урман торгызуны тормышка ашыручы затлар җавап бирергә тиешле нормативлар билгеләнә. Бу урман торгызу эшләрен сыйфатлы башкару өчен кирәкле булган җайланма, техника, урман орлыклары һәм утырту материаллары белән тәэмин ителешкә кагыла.

Урман кодексына үзгәрешләр кертә торган закон проектында шулай ук урман кишәрлекләре арендаторларын урманнарны җитештерү буенча эшләрне сыйфатлы башкаруга икътисади стимуллаштыру чаралары да күздә тотыла. Мисал өчен, урман торгызу эшләре тулы күләмдә һәм ябык тамыр системалы утырту материалларын, нәсел үзенчәлекләре яхшыртылган орлыкларны яки алардан үстерелгән утырту материалларын файдаланып башкарылган мәйданнарда аренда шартнамәсенең бәясе киметеләчәк. Шулай ук 10 ел дәвамында урманнарны җитештерү буенча эшләр тулы күләмдә башкарылса, ул вакытта эшмәкәр башка урман кишәрлеге буенча аренда шартнамәсен төзү хокукына ия була.

Тагын бер, күздә тотылучы үзгәрешләргә кагыла торган әһәмиятле аспект файдалы казылма ятмаларын эшләгәндә, торбаүткәргечләр, автомобиль юллары, электр тапшыру линияләре төзелешендә, урманда үзагач эшкәртү объектларын урнаштырганда киселә торган мәйданнарда “алмаш” урманнарны утырту буенча яңа тәртипкә кагыла. Төп принцибы – урман торгызу эшләре белән колачланган территория урман киселгән территорияләрдән ким булмаска тиеш.

Моннан тыш, Закон проектында урман фонды җирләрен башка категория җирләренә күчерү турында үтенеч язуы белән мөрәҗәгать итүче затлар урман фондыннан чыгарыла торган мәйданнарда “алмаш” урманнар утыртуны тәэмин итәргә тиешр.

Мондый “алмаш” урманнар Россия Федерациясенең урман утыртмалары объектларны төзү өчен киселә торган яки урман җирләре башка категория җирләренә күчерелә торган субъекты чикләрендә Россия Федерациясе Хөкүмәте билгеләгән нормативлар буенча һәм тәртиптә гамәлгә ашырылачак.

Шулай ук закон проектында “Интернет” мәгълүмати-телекоммуникацияләр челтәрендә урман торгызу эшләре мөмкин булган мәйданнар турында аналитик мәгълүматны даими бастыру хисабына урман торгызу эшләренең үтә күренмәлелеген арттыру күздә тотыла.

“Россия Федерациясе Урман кодексына тәкъдим ителә торган үзгәрешләр тиешле инфраструктурасы, техникасы, җайланмалары булган махсус урман хуҗалыгы оешмалары тарафыннан урман торгызуга карата эшләрне башкару өчен шартлар тудырачак. Урман кишәрлегенең арендаторы эшләрне мөстәкыйль башкара алачак, ләкин ул урман торгызу инфраструктурасы белән тәэмин ителеш нормаларына туры килергә тиеш. Шул рәвешле, урман хуҗалыгы хезмәтләре базары барлыкка киләчәк, бу исә урман торгызуның күләменә һәм сыйфатына уңай тәэсир итәчәк.

Закон проектында арендалана торган урман кишәрлекләрендә, инновацияле технологияләрдән файдаланып, урманнарны сыйфатлы җитештерү өчен өстәмә стимуллар барлыкка киләчәк.

“Инфраструктура объектлары белән биләнгән урман җирләренең кайтмаслык булып юкка чыгуы” кебек урман кимү факторын киметергә мөмкинлек бирәчәк. Урман хуҗалыгы әйләнешенә урман торгызу эшләрен башкарырга мөмкин булган өстәмә мәйданнарны җәлеп итәргә булышачак”, – дип бәяләмә бирде закондагы яңалыкларга карата Россия Федерациясе Табигый ресурслар һәм экология министры урынбасары – Федераль урман хуҗалыгы агентлыгы җитәкчесе Иван Валентик. 

Бүгенге көндә Татарстан Республикасында “Татарстан Республикасында “LesPlan” урман плантацияләрен булдыру һәм файдалану” һәм “Ботаклы имәннең һәм вак яфраклы юкәнең катнаш утыртмаларын “OMSK” оптимальләштерү” ике фәнни-тикшеренү проекты гамәлгә ашырыла. Россия тарафыннан проектта Татарстан Республикасының Урман хуҗалыгы министрлыгы, “Саба урманчылыгы” ДКУ һәм “Кайбыч урманчылыгы” ДКУ, алманнар ягыннан Тарандт ш. Дрезден техник университеты урман бүлеге (Германия) катнаша.

“Татарстан Республикасында “LesPlan” урман плантацияләрен булдыру һәм файдалану” проекты кысаларында алга таба усак, карагач, каен һәм тирәкнең төрле клоннарыннан “сәнәгать” плантацияләрен булдырып, тиз үсә торган агачларның сынау плантацияләренә нигез салу планлаштырыла. Проектның максаты – барыннан да элек Татарстан Республикасының дегарадацияләнгән һәм су һәм җил эрозиясе куркынычы янаган җирләрдә урман үрчетүне тизләтелгән тәртиптә алып барырга мөмкинлек бирә торган агач токымнарын һәм сортларын ачыклау.

Проектка 2015 елда уңышлы гына старт бирелде. 2016 елның язында алман галимнәре Татарстан Республикасына килделәр һәм Саба урманчылыгы белгечләре белән берлектә өч сынау кишәрлегендә, “LesPlan” проекты кысаларында, урман культуралары утыртылды. Барлыгы исә 7 мең данә утырту материалы утыртылды (тирәк, усак, карагач, каен), аларның үсеп китү дәрәҗәсе 90% тәшкил итте.

Татарстанның урман хуҗалыгы белгечләре фикеренчә, “LesPlan” проектын тормышка ашыру аркасында республиканың урман каплаган өлешләре күрсәткечен арттыруга юнәлдерелгән бурычларны хәл итәргә мөмкин булачак. Хәзерге вакытта Татарстан Республикасы мәйданының 17%ы гына яки 1,27 млн гектары гына урман белән капланган, ә бит 19 гасырда республиканың урман белән капланган өлеше аның 50%ын тәшкил иткән. Урманнарны тизләтелгән тәртиптә үстерү бурычы белән берлектә, агачларның тиз үсә торган плантацияләре агач эшкәртү сәнәгатен дә, шулай ук биоэнергетика тармагын да тәэмин итәргә тиеш.

“Ботаклы имәннең һәм вак яфраклы юкәнең катнаш утыртмаларын “OMSK” оптимальләштерү” проекты ботаклы имән һәм вак яфраклы юкәнең ясалма үсемлекләренә нигез салганда чәчкеннәрнең күләмен оптимальләштерүне тикшерүгә юнәлдерелгән. Татарстан Республикасында шушы агачларның урман берлеге үзенең табигый барлыкка килүе ареалының төньяк-көнчыгыш чигендә тора. Тикшерү объекты булып Татарстан Республикасының Кайбыч һәм Тәтеш урман хуҗалыкларында үсә торган имәнлекләр тора.

Кайбыч имәнлекләре төбәк өчен әһәмиятле экологик һәм икътисади роль уйный. “ОМSК” проекты кысаларында 2016 елның май аенда Дрезден техник университеты (Тарандт) белгечләре, шулай ук ВНИИЛМ (ТатЛОС) һәм Кайбыч урман хуҗалыгы хезмәткәрләре тарафыннан Нельдер буенча беренче түгәрәккә нигез салынды. 2016 елның июнендә чәчкеннәрнең яшәргә яраклы булу сәләтенә карата планлы тикшерү үткәрелде, шулай ук нигез салынган тәҗрибә түгәрәгендә өстәмә утырту һәм тәрбия эшләре башкарылды. Нельдер буенча планлаштырылган культураларның катнаш утыртмалары кечкенә генә чикләнгән урында ике токым арасындагы көндәшлек нәтиҗәсен күзәтү мөмкинлеген, шулай ук имән агачының сыйфатына йогынты ясау мөмкинлеген бирә.    

“ОМSК”  проекты Россиядә имән тематикасы буенча яңа фәнни тикшеренүләр өчен, шулай ук имән культурасын тәҗрибәдә үстерү өчен уникаль эксперимент булып тора. Эксперимент барышында алынган нәтиҗәләрнең анализы бары тик берничә елдан соң гына мөмкин булачак, дип билгеләп үттеләр Дрезден университеты галимнәре. Мондый сынауга нигез салу Германия һәм Россия арасында урман тикшеренүләре буенча озак вакытлы хезмәттәшлек турында сөйли.

ТР Хөкүмәте йортында Татарстан Республикасы Премьер-министры И.Ш. Халиков Дрезден техник университеты урман хуҗалыгы (Германия) галимнәре һәм белгечләре делегациясе белән очрашты. Чарада шулай ук Татарстан Республикасы Урман хуҗалыгы министрлыгы хезмәткәрләре катнашты.

“Бүген республика җитәкчелеге тарафыннан Татарстандагы урманнарны саклау гына түгел, аларны үстерү өчен хәлдән килгәннең барысын да эшләү бурычы йөкләнде. Урманнар безнең территориябезнең нибары 17 процентын гына биләп тора. Бу безнең өчен бик түбән күрсәткеч”, – дип ассызыклады Илдар Халиков. Ул искә төшереп үткәнчә, 2015 елның октябрендә Казанда Россия һәм алман белгечләре катнашында урман хуҗалыгы өлкәсенә багышланган конференция булган иде. Анда урманнарны саклау, яклау һәм үстерү өлкәсендә алдынгы эшләнмәләрне кертү өлкәсендә хезмәттәшлек мәсьәләләре каралды. Быел шундый ук чара Германиядә дә булып узды.

Урманнарны саклау мәсьәләсе, әйләнә-тирәлекне яклауның төп факторы буларак, аеруча зур әһәмияткә ия, чөнки республика территориясендә өстенлекле фәнни проектлар гамәлгә ашырыла. Тарандт шәһәре галимнәре Татарстан Республикасына “Татарстан Республикасында “LesPlan” урман плантацияләрен булдыру һәм файдалану” һәм “Ботаклы имәннең һәм вак яфраклы юкәнең катнаш утыртмаларын “OMSK” оптимальләштерү” алман-россия проектлары кысаларында килделәр.

Бүген, 2016 елның 17 октябрендә Татарстан Республикасына Тарандт ш. (Германия) Дрезден техник университетының урман бүлеге галимнәре килер дип көтелә. Эшлекле визит кысаларында Германия белгечләре Саба һәм Кайбыч урманчылыкларында үзләренең сынау кишәрлекләрен караячаклар һәм үткәрелгән эшләр турында фикер алышачаклар. Исегезгә төшерәбез, Татарстан Республикасында 2 алман-россия проекты – “Татарстан Республикасында “LesPlan” урман плантацияләрен булдыру һәм файдалану” һәм “Ботаклы имәннең һәм вак яфраклы юкәнең катнаш утыртмаларын “OMSK” оптимальләштерү” проектлары тормышка ашырыла. Россия тарафыннан проектта Татарстан Республикасының Урман хуҗалыгы министрлыгы, “Саба урманчылыгы” ДКУ һәм “Кайбыч урманчылыгы” ДКУ катнаша.

Программада Дрезден техник университеты урман хуҗалыгы белгечләре Татарстан Республикасы Премьер-министры И.Ш. Халиков белән очрашыр дип планлаштырыла.

Проектның алман тарафыннан катнашучылары: Prof. Dr. Альбрехт Бемманн, Prof. Dr. Свен Вагнер, Dr. Мартин Хофманн, Dr. Анна Моосманн, M. Sc. Анастасия Вальраф,
Ass. iur. Кэтлин Михалк., Томас Хубер.

“Лесная газета” редакциясе үзенең 90 еллык юбилеен билгеләп үтә. Бу Россиядәге иң борынгы басмаларның берсе. “Листок лесоруба” исеме астындагы беренче номеры 1926 елның 17 октябрендә басылып чыккан. Әлеге көн рәсми рәвештә “Лесная газета”ның туган көне булып санала. 90 ел – тулы бер гасыр. Шушы вакыт эчендә басманың аталышы берничә мәртәбә алышына: “Листок лесоруба и сплавщика”, “Лесной рабочий”, “Лесная промышленность”. 1990 елдан башлап һәм бүгенгәчә басма “Лесная газета” буларак чыга.

“Лесная газета” берничә мәртәбә СССР Журналистлар берләшмәсенең иҗат конкурсларында лауреат була, ВЦСПС, ЦК ВЛКСМ һәм СССР Мәгърифәт министрлыгы, СССР Сәүдә-сәнәгать палатасы тарафыннан халыкара икътисадый элемтәләрне актив пропагандалаган өчен дипломнар белән бүләкләнә. 1976 елда газета Хезмәт Кызыл Байрагы ордены белән бүләкләнә. 1986 елда ул СССР ВДНХ “Совет басмасы” павильонына куела. “Лесная газета” редакциясе – Росия экология хәрәкәтенең Илкүләм экология премиясе – 2016 лауреаты, 90 еллык юбилее уңаеннан Россия экология хәрәкәтенең иң югары бүләгенә – Мактау грамотасына һәм “Россия табигатен саклаган өчен” медаленә лаек булды.

Бүген “Лесная газета” басмасын Россиядә, БДБ илләрендә, шулай ук Англиядә, Италиядә, Кытайда, АКШта, Финляндиядә, Япониядә һәм Көньяк Кореяда укыйлар.

2016 елның 14 октябрендә “Нурлат урманчылыгы” ДКУ чираттагы Урман утырту көнен үткәрде. Акция узган елның октябрендә Нурлат ш. “М.Е.Сергеев ис. Нурлат гимназиясе” МАБУ базасында оешкан мәктәп урманчылыгында узды. Мәктәп урманчылыгы составына 6-8 сыйныф укучылары керә. Җитәкчеләре – Гаязов Фәниз Талип улы, технология укытучысы. Гамәли һәм сынау-тикшеренү эшләрен алып бару өчен “Нурлат урманчылыгы” ДКУ урман фондында гомуми мәйданы 50 гектар булган кишәрлек бүлеп бирелде.

Акция кысаларында мәктәп урманчылыгының 2016 елның май аенда төзелгән дендропаркында 100 артык агач: каен, имән, балан, миләш, спирея, зәңгәр чыршы утыртылды. Болар белән берлектә, дендропарк территориясендә 11 сыйныф укучылары тарафыннан 2017 елдагы чыгарылыш укучыларына багышланган истәлекле зәңгәр чыршы аллеясына нигез салынды. Барлыгы исә “Урман утырту көне” акциясендә 80 активист катнашты – мәктәп укучылары, мөгаллимнәр һәм “Нурлат урманчылыгы” ДКУ хезмәткәрләре.