ЯҢАЛЫКЛАР

Россия Табигать министрлыгы тарафыннан Рослесхоз белән берлектә эшләнгән, Россия Федерациясе Урман кодексына үзгәрешләр кертә торган федераль закон проекты дәүләт территориясенең урманлы өлешен саклау һәм арттыру буенча Илкүләм планны тормышка ашыруга юнәлдерелгән. Закон проекты буенча, урманлы өлешләр урман хуҗалыгының нәтиҗәлелеге буенча әһәмиятле күрсәткечкә әйләнергә тиеш. Урманнарны арттыруны урман законнарындагы төп принциплар итеп билгеләргә тәкъдим ителә.

Закон проектында урман хуҗалыкларының һәм арендаланган урман кишәрлекләрендә урман хуҗалыгы эшләрен квалификацияле башкаручының эшчәнлегендәге икътисади нәтиҗәлелек мәсьәләсе хәл ителә.

Документта урман торгызуны тормышка ашыручы затлар җавап бирергә тиешле нормативлар билгеләнә. Бу урман торгызу эшләрен сыйфатлы башкару өчен кирәкле булган җайланма, техника, урман орлыклары һәм утырту материаллары белән тәэмин ителешкә кагыла.

Урман кодексына үзгәрешләр кертә торган закон проектында шулай ук урман кишәрлекләре арендаторларын урманнарны җитештерү буенча эшләрне сыйфатлы башкаруга икътисади стимуллаштыру чаралары да күздә тотыла. Мисал өчен, урман торгызу эшләре тулы күләмдә һәм ябык тамыр системалы утырту материалларын, нәсел үзенчәлекләре яхшыртылган орлыкларны яки алардан үстерелгән утырту материалларын файдаланып башкарылган мәйданнарда аренда шартнамәсенең бәясе киметеләчәк. Шулай ук 10 ел дәвамында урманнарны җитештерү буенча эшләр тулы күләмдә башкарылса, ул вакытта эшмәкәр башка урман кишәрлеге буенча аренда шартнамәсен төзү хокукына ия була.

Тагын бер, күздә тотылучы үзгәрешләргә кагыла торган әһәмиятле аспект файдалы казылма ятмаларын эшләгәндә, торбаүткәргечләр, автомобиль юллары, электр тапшыру линияләре төзелешендә, урманда үзагач эшкәртү объектларын урнаштырганда киселә торган мәйданнарда “алмаш” урманнарны утырту буенча яңа тәртипкә кагыла. Төп принцибы – урман торгызу эшләре белән колачланган территория урман киселгән территорияләрдән ким булмаска тиеш.

Моннан тыш, Закон проектында урман фонды җирләрен башка категория җирләренә күчерү турында үтенеч язуы белән мөрәҗәгать итүче затлар урман фондыннан чыгарыла торган мәйданнарда “алмаш” урманнар утыртуны тәэмин итәргә тиешр.

Мондый “алмаш” урманнар Россия Федерациясенең урман утыртмалары объектларны төзү өчен киселә торган яки урман җирләре башка категория җирләренә күчерелә торган субъекты чикләрендә Россия Федерациясе Хөкүмәте билгеләгән нормативлар буенча һәм тәртиптә гамәлгә ашырылачак.

Шулай ук закон проектында “Интернет” мәгълүмати-телекоммуникацияләр челтәрендә урман торгызу эшләре мөмкин булган мәйданнар турында аналитик мәгълүматны даими бастыру хисабына урман торгызу эшләренең үтә күренмәлелеген арттыру күздә тотыла.

“Россия Федерациясе Урман кодексына тәкъдим ителә торган үзгәрешләр тиешле инфраструктурасы, техникасы, җайланмалары булган махсус урман хуҗалыгы оешмалары тарафыннан урман торгызуга карата эшләрне башкару өчен шартлар тудырачак. Урман кишәрлегенең арендаторы эшләрне мөстәкыйль башкара алачак, ләкин ул урман торгызу инфраструктурасы белән тәэмин ителеш нормаларына туры килергә тиеш. Шул рәвешле, урман хуҗалыгы хезмәтләре базары барлыкка киләчәк, бу исә урман торгызуның күләменә һәм сыйфатына уңай тәэсир итәчәк.

Закон проектында арендалана торган урман кишәрлекләрендә, инновацияле технологияләрдән файдаланып, урманнарны сыйфатлы җитештерү өчен өстәмә стимуллар барлыкка киләчәк.

“Инфраструктура объектлары белән биләнгән урман җирләренең кайтмаслык булып юкка чыгуы” кебек урман кимү факторын киметергә мөмкинлек бирәчәк. Урман хуҗалыгы әйләнешенә урман торгызу эшләрен башкарырга мөмкин булган өстәмә мәйданнарны җәлеп итәргә булышачак”, – дип бәяләмә бирде закондагы яңалыкларга карата Россия Федерациясе Табигый ресурслар һәм экология министры урынбасары – Федераль урман хуҗалыгы агентлыгы җитәкчесе Иван Валентик. 

Бүгенге көндә Татарстан Республикасында “Татарстан Республикасында “LesPlan” урман плантацияләрен булдыру һәм файдалану” һәм “Ботаклы имәннең һәм вак яфраклы юкәнең катнаш утыртмаларын “OMSK” оптимальләштерү” ике фәнни-тикшеренү проекты гамәлгә ашырыла. Россия тарафыннан проектта Татарстан Республикасының Урман хуҗалыгы министрлыгы, “Саба урманчылыгы” ДКУ һәм “Кайбыч урманчылыгы” ДКУ, алманнар ягыннан Тарандт ш. Дрезден техник университеты урман бүлеге (Германия) катнаша.

“Татарстан Республикасында “LesPlan” урман плантацияләрен булдыру һәм файдалану” проекты кысаларында алга таба усак, карагач, каен һәм тирәкнең төрле клоннарыннан “сәнәгать” плантацияләрен булдырып, тиз үсә торган агачларның сынау плантацияләренә нигез салу планлаштырыла. Проектның максаты – барыннан да элек Татарстан Республикасының дегарадацияләнгән һәм су һәм җил эрозиясе куркынычы янаган җирләрдә урман үрчетүне тизләтелгән тәртиптә алып барырга мөмкинлек бирә торган агач токымнарын һәм сортларын ачыклау.

Проектка 2015 елда уңышлы гына старт бирелде. 2016 елның язында алман галимнәре Татарстан Республикасына килделәр һәм Саба урманчылыгы белгечләре белән берлектә өч сынау кишәрлегендә, “LesPlan” проекты кысаларында, урман культуралары утыртылды. Барлыгы исә 7 мең данә утырту материалы утыртылды (тирәк, усак, карагач, каен), аларның үсеп китү дәрәҗәсе 90% тәшкил итте.

Татарстанның урман хуҗалыгы белгечләре фикеренчә, “LesPlan” проектын тормышка ашыру аркасында республиканың урман каплаган өлешләре күрсәткечен арттыруга юнәлдерелгән бурычларны хәл итәргә мөмкин булачак. Хәзерге вакытта Татарстан Республикасы мәйданының 17%ы гына яки 1,27 млн гектары гына урман белән капланган, ә бит 19 гасырда республиканың урман белән капланган өлеше аның 50%ын тәшкил иткән. Урманнарны тизләтелгән тәртиптә үстерү бурычы белән берлектә, агачларның тиз үсә торган плантацияләре агач эшкәртү сәнәгатен дә, шулай ук биоэнергетика тармагын да тәэмин итәргә тиеш.

“Ботаклы имәннең һәм вак яфраклы юкәнең катнаш утыртмаларын “OMSK” оптимальләштерү” проекты ботаклы имән һәм вак яфраклы юкәнең ясалма үсемлекләренә нигез салганда чәчкеннәрнең күләмен оптимальләштерүне тикшерүгә юнәлдерелгән. Татарстан Республикасында шушы агачларның урман берлеге үзенең табигый барлыкка килүе ареалының төньяк-көнчыгыш чигендә тора. Тикшерү объекты булып Татарстан Республикасының Кайбыч һәм Тәтеш урман хуҗалыкларында үсә торган имәнлекләр тора.

Кайбыч имәнлекләре төбәк өчен әһәмиятле экологик һәм икътисади роль уйный. “ОМSК” проекты кысаларында 2016 елның май аенда Дрезден техник университеты (Тарандт) белгечләре, шулай ук ВНИИЛМ (ТатЛОС) һәм Кайбыч урман хуҗалыгы хезмәткәрләре тарафыннан Нельдер буенча беренче түгәрәккә нигез салынды. 2016 елның июнендә чәчкеннәрнең яшәргә яраклы булу сәләтенә карата планлы тикшерү үткәрелде, шулай ук нигез салынган тәҗрибә түгәрәгендә өстәмә утырту һәм тәрбия эшләре башкарылды. Нельдер буенча планлаштырылган культураларның катнаш утыртмалары кечкенә генә чикләнгән урында ике токым арасындагы көндәшлек нәтиҗәсен күзәтү мөмкинлеген, шулай ук имән агачының сыйфатына йогынты ясау мөмкинлеген бирә.    

“ОМSК”  проекты Россиядә имән тематикасы буенча яңа фәнни тикшеренүләр өчен, шулай ук имән культурасын тәҗрибәдә үстерү өчен уникаль эксперимент булып тора. Эксперимент барышында алынган нәтиҗәләрнең анализы бары тик берничә елдан соң гына мөмкин булачак, дип билгеләп үттеләр Дрезден университеты галимнәре. Мондый сынауга нигез салу Германия һәм Россия арасында урман тикшеренүләре буенча озак вакытлы хезмәттәшлек турында сөйли.

ТР Хөкүмәте йортында Татарстан Республикасы Премьер-министры И.Ш. Халиков Дрезден техник университеты урман хуҗалыгы (Германия) галимнәре һәм белгечләре делегациясе белән очрашты. Чарада шулай ук Татарстан Республикасы Урман хуҗалыгы министрлыгы хезмәткәрләре катнашты.

“Бүген республика җитәкчелеге тарафыннан Татарстандагы урманнарны саклау гына түгел, аларны үстерү өчен хәлдән килгәннең барысын да эшләү бурычы йөкләнде. Урманнар безнең территориябезнең нибары 17 процентын гына биләп тора. Бу безнең өчен бик түбән күрсәткеч”, – дип ассызыклады Илдар Халиков. Ул искә төшереп үткәнчә, 2015 елның октябрендә Казанда Россия һәм алман белгечләре катнашында урман хуҗалыгы өлкәсенә багышланган конференция булган иде. Анда урманнарны саклау, яклау һәм үстерү өлкәсендә алдынгы эшләнмәләрне кертү өлкәсендә хезмәттәшлек мәсьәләләре каралды. Быел шундый ук чара Германиядә дә булып узды.

Урманнарны саклау мәсьәләсе, әйләнә-тирәлекне яклауның төп факторы буларак, аеруча зур әһәмияткә ия, чөнки республика территориясендә өстенлекле фәнни проектлар гамәлгә ашырыла. Тарандт шәһәре галимнәре Татарстан Республикасына “Татарстан Республикасында “LesPlan” урман плантацияләрен булдыру һәм файдалану” һәм “Ботаклы имәннең һәм вак яфраклы юкәнең катнаш утыртмаларын “OMSK” оптимальләштерү” алман-россия проектлары кысаларында килделәр.

Бүген, 2016 елның 17 октябрендә Татарстан Республикасына Тарандт ш. (Германия) Дрезден техник университетының урман бүлеге галимнәре килер дип көтелә. Эшлекле визит кысаларында Германия белгечләре Саба һәм Кайбыч урманчылыкларында үзләренең сынау кишәрлекләрен караячаклар һәм үткәрелгән эшләр турында фикер алышачаклар. Исегезгә төшерәбез, Татарстан Республикасында 2 алман-россия проекты – “Татарстан Республикасында “LesPlan” урман плантацияләрен булдыру һәм файдалану” һәм “Ботаклы имәннең һәм вак яфраклы юкәнең катнаш утыртмаларын “OMSK” оптимальләштерү” проектлары тормышка ашырыла. Россия тарафыннан проектта Татарстан Республикасының Урман хуҗалыгы министрлыгы, “Саба урманчылыгы” ДКУ һәм “Кайбыч урманчылыгы” ДКУ катнаша.

Программада Дрезден техник университеты урман хуҗалыгы белгечләре Татарстан Республикасы Премьер-министры И.Ш. Халиков белән очрашыр дип планлаштырыла.

Проектның алман тарафыннан катнашучылары: Prof. Dr. Альбрехт Бемманн, Prof. Dr. Свен Вагнер, Dr. Мартин Хофманн, Dr. Анна Моосманн, M. Sc. Анастасия Вальраф,
Ass. iur. Кэтлин Михалк., Томас Хубер.

“Лесная газета” редакциясе үзенең 90 еллык юбилеен билгеләп үтә. Бу Россиядәге иң борынгы басмаларның берсе. “Листок лесоруба” исеме астындагы беренче номеры 1926 елның 17 октябрендә басылып чыккан. Әлеге көн рәсми рәвештә “Лесная газета”ның туган көне булып санала. 90 ел – тулы бер гасыр. Шушы вакыт эчендә басманың аталышы берничә мәртәбә алышына: “Листок лесоруба и сплавщика”, “Лесной рабочий”, “Лесная промышленность”. 1990 елдан башлап һәм бүгенгәчә басма “Лесная газета” буларак чыга.

“Лесная газета” берничә мәртәбә СССР Журналистлар берләшмәсенең иҗат конкурсларында лауреат була, ВЦСПС, ЦК ВЛКСМ һәм СССР Мәгърифәт министрлыгы, СССР Сәүдә-сәнәгать палатасы тарафыннан халыкара икътисадый элемтәләрне актив пропагандалаган өчен дипломнар белән бүләкләнә. 1976 елда газета Хезмәт Кызыл Байрагы ордены белән бүләкләнә. 1986 елда ул СССР ВДНХ “Совет басмасы” павильонына куела. “Лесная газета” редакциясе – Росия экология хәрәкәтенең Илкүләм экология премиясе – 2016 лауреаты, 90 еллык юбилее уңаеннан Россия экология хәрәкәтенең иң югары бүләгенә – Мактау грамотасына һәм “Россия табигатен саклаган өчен” медаленә лаек булды.

Бүген “Лесная газета” басмасын Россиядә, БДБ илләрендә, шулай ук Англиядә, Италиядә, Кытайда, АКШта, Финляндиядә, Япониядә һәм Көньяк Кореяда укыйлар.

2016 елның 14 октябрендә “Нурлат урманчылыгы” ДКУ чираттагы Урман утырту көнен үткәрде. Акция узган елның октябрендә Нурлат ш. “М.Е.Сергеев ис. Нурлат гимназиясе” МАБУ базасында оешкан мәктәп урманчылыгында узды. Мәктәп урманчылыгы составына 6-8 сыйныф укучылары керә. Җитәкчеләре – Гаязов Фәниз Талип улы, технология укытучысы. Гамәли һәм сынау-тикшеренү эшләрен алып бару өчен “Нурлат урманчылыгы” ДКУ урман фондында гомуми мәйданы 50 гектар булган кишәрлек бүлеп бирелде.

Акция кысаларында мәктәп урманчылыгының 2016 елның май аенда төзелгән дендропаркында 100 артык агач: каен, имән, балан, миләш, спирея, зәңгәр чыршы утыртылды. Болар белән берлектә, дендропарк территориясендә 11 сыйныф укучылары тарафыннан 2017 елдагы чыгарылыш укучыларына багышланган истәлекле зәңгәр чыршы аллеясына нигез салынды. Барлыгы исә “Урман утырту көне” акциясендә 80 активист катнашты – мәктәп укучылары, мөгаллимнәр һәм “Нурлат урманчылыгы” ДКУ хезмәткәрләре.

Ел саен Тыюлык эше хезмәткәрләре көнен үткәрү турындагы карар 1999 елда Владивостокта булып узган Россия тыюлыклары директорлары киңәшмәсендә кабул ителә. Инициатива Россия Федерациясе Табигый ресурслар министрлыгы тарафыннан яклау таба.

2016 елда Тыюлык эше хезмәткәрләре көне гадәт буенча РФ тыюлыкларына һәм милли паркларына катнашы булган, аны беренчел халәтендә саклаучы һәм торгызучы кешеләр билгеләп үтә. Тыюлыклардагы хезмәткәрләр ландшафтларны беренчел халәтендә сакларга омтыла һәм бу халәтне саклап тоталар, юкка чыгып бара торган кошларны һәм хайваннарны, үсемлекләрне, бөҗәкләрне күзәтәләр һәм контрольдә тоталар, алар тереклек итсен өчен төрлечә ярдәм итәләр, шулай ук рейдларда катнашалар һәм браконьерларга һәм хокук бозучыларга каршы көрәшәләр.

Бүгенге көндә Татарстан Республикасында 174 махсус сакланучы табигый территория бар, аларның гомуми мәйданы 168,85 мең гектар тәшкил итә. Шул рәвешле, ТР МСТТ бирелгән җирләрнең өлеше Татарстан Республикасы мәйданының 2,48%ын тәшкил итә. 25 МСТТ “заказник” категориясенә карый, аларның 11ендә үз хакимиятләре бар. Моннан тыш, Татарстан Республикасында 144 табигый ядкәр исәпләнә.

Махсус сакланучы табигый территорияләрдә китерелгән халәтендә уникаль ландшафтлар һәм күп төрле хайваннар һәм үсемлекләр дөньясы саклана, бу күпчелек кыргый хайваннарны коткарырга булыша, аларның берникадәр өлеше бүгенге көндә бары тик тыюлыкларда, заказникларда һәм табигый ядкәрләрдә генә тереклек итә. 

Татарстан Республикасының берничә дәүләт табигый тыюлыгындагы хезмәткәрләр төркеме Мәскәү өлкәсенең Серпухово районында урнашкан, Михаил Заболоцкий исемендәге Приокск-Терраса дәүләт табигый биосфера тыюлыгында булдылар.

Ул Россиядәге иң кечкенә тыюлыкларның берсе, ләкин, 5 мең тирәсе гектарда 142 төрле кош һәм 57 төрле кыргый имезүче яши. Тыюлыктагы төп хәзинә булып зубр – кыргый урман үгезе санала, ул Европадагы иң эре тояклы хайван, әле кайчан гына юкка чыгу куркынычы янаган мамонтның замандашы.

Тыюлыкларның белгечләре биосфера резерватының төньяк өлешендәге маршрут буенча экскурсия ясадылар һәм Үзәк зубрлар питомнигында һәм Табигый тыюлык музеенда булдылар. Алар өчен табигый шартларга бик якын урнашкан мохиттә зубрларны һәм бизоннарны күрү, “үгезләр патшасы”н юкка чыгудан коткару тарихы һәм зубрларның ничек итеп тыюлыкны ябылудан коткарып калулары белән танышу мөмкинлеге тудырылды.

“Яфраклар аша үтәли” экология сукмагы аеруча зур кызыксыну уятты, ул 8 метр биеклектә үтә, үзе белән күргәзмә кишәрлекләрен тоташтырган күпер-басмалар сериясен хәтерләтә.

Тыюлык музеендагы кызыклы экспозиция көньяк Мәскәү тирәлегенең хайваннар һәм үсемлекләр дөньясы турында ачыктан-ачык күрсәтеп сөйли. Экспонатлар арасында — бик күп төрле урман тереклекләре, киң ярфаклы урманнар һәм тайга урманнары зоналарында булганнары: кабан, поши, кыр куяны, төлке, Европа кондызы һ.б., шулай ук тыюлык территориясенә керә торган селәүсен һәм бүре. Җирле кошлар, шулай ук бөҗәкләр коллекциясе һәм кайбер хайваннарның катырылган эзләре күрсәтелгән.

Өлкән сыйныфта укучылар советы Республиканың ел саен уза торган “Урман утырту көне” табигатьне саклау акциясендә катнашты. Акция Биклән урманчылыгы белән бергә узды. Кызыл кизләү (Красный ключ) поселогы тирәсендәге агач киселгән территориядә беренче тапкыр корычагач токымыннан булган яңа 200 агач утыртылды. Кызыл кизләү УБМ балалары мондый чараларда еш катнаша. Активистлар фикеренчә, яшел шәһәрнең гүзәллеге берничә шәһәр халкы буынын сөендерер әле.

8 сыйныф укучылары, Арчаның “Лесхоз УБМ” МББУ мәктәп урманчылыгы әгъзалары “Урман утырту көне” табигатьне саклау акциясенә кушылды. Сурнар кишәрлеге урманчылыгы территориясендә алар дүрт гектар мәйданда өч мең ярымнан артык агач утыртты. “Мондый акцияләрне үткәреп, без урман утырту күләмен арттырабыз, кешеләрнең яшәешендәге экологик шартларны яхшыртабыз. Без кешеләрне табигатьне сөяргә һәм аны сакларга өйрәтергә, кечкенә үсентедән ничек итеп урман үстереп булганлыгын күрсәтергә телибез”, – дип билгеләп үтте яшь урманчы Ш.Шиһабиев (8 сыйныф). Урман утырту көне әле яшь бәйрәм. Без әлеге мәрхәмәтле инициатива вакыт узу белән илебезнең барлык гражданнары өчен чын бәйрәмгә әйләнер һәм һәркемнең “үзе” утырткан агачы, ә иң яхшысы – берничә агачы барлыкка килер, дип өметләнәбез.